Bieg dla pokoju 2018 w Branicach - plakat

Ksiądz bp Józef Marcin Nathan

Ks. bp Józef M. Nathan

Fundator Miasta Miłosierdzia i Sanktuarium Cierpienia

KALENDARIUM

  • 1867 - data narodzin w Tłustomostach,
  • 1873 - szkoła podstawowa,
  • 1879 - Gimnazjum Głubczyce,
  • 1883 - bierzmowanie w Krnovie,
  • 1864 - Gimnazjum w Raciborzu,
  • 1887 - studia we Freiburgu,
  • 1887/88 - służba wojskowa we Wrocławiu.
  • 1889 - I egzamin teologiczny Wrocław,
  • 1892 - II egzamin teologiczny,
  • 1891 - świecenia kapłańskie Wrocław,
  • 1891/92 - wikary w Zawiszycach,
  • 1892 - wikary w Branicach,
  • 1898 - administrator w Branicach,
  • 1899 - proboszcz w Branicach,
  • 1914 - deputowany do Sejmu Rzeszy,
  • 1916 - administrator dekanatu kietrzańskiego i komisarz dla niemieckiej części archidiecezji ołomunieckiej,
  • 1921 - prałat,
  • 1924 - generalny wikariat dla pruskiej części archidiecezji ołomunieckiej,
  • 1933 - uczestnik plenarnej konferencji biskupów niemieckich w Fuldzie,
  • 1938 - generalny wikariat dla niemiecko - sudeckiej części archidiecezji ołomunieckiej,
  • 1943 - tytularny biskup Arycandy,
  • 1943 - konsekracja biskupia w Branicach,
  • 1945 - opuszczenie Branic z chorymi,
  • 1945 - powrót do Branic,
  • 1945 - odwiedziny w Branicach Prymasa Polski Kardynała Hlonda i uznanie zwierzchności Apostolskiego Administratora dr Kominka,
  • 1946 - wywiezienie do Opavy,
  • 1947 - śmierć, 

ŻYCIORYS

Józef Marcin Nathan urodził się 11 listopada 1867 r. w Tłustomostach. Jest to wioska leżąca na pograniczu Czechosłowacji i Polski. Rodzicami jego byli: Józef Grzegorz Nathan - nauczyciel i Antonina z domu Odersky. Oboje rodzice pochodzili ze starego rodu mieszczańskiego, morawskiego Hulczyna. Nathanowie znali język morawski i uczyli go swoje dzieci. Z rodziny matki wyszło 6 kapłanów i 5 sióstr zakonnych. Na szczególną uwagę zasługuje brat matki ks. Antoni Odesky, który ochrzcił Józefa Marcina, ponieważ był troskliwym opiekunem, sierot.

Nazwisko rodowe Nathanów brzmiało Naton. Dopiero kiedy rodzice Józefa Marcina zawarli związek małżeński, spotyka się nazwisko Nathan. Józef Marcin miał troje rodzeństwa: najstarszy brat Jan Sarkander był lekarzem, drugi Alojzy był nauczycielem, jednak opuścił rodzinne strony i udał się do Rzymu gdzie u oo. Salwatorianów studiował teologię. Najmłodszą była siostrzyczka Antonina, która zmarła we wczesnym dzieciństwie. Kiedy Józef Marcin miał 2 lata, jego rodzina przeprowadziła się do Ludgerzowic, gdzie ojciec objął stanowisko kierownika szkoły, katechety i organisty. W tej szkole Józef Marcin rozpoczął naukę w 6 tym roku życia.

Młody ks. Józef Nathan - ok. roku 1898

Następnie rozpoczął naukę gimnazjum w Głubczycach, które dokończył w Raciborzu, otrzymując świadectwo dojrzałości w 1887 roku. Co do swej przyszłej drogi życiowej nie miał żadnej wątpliwości. Pragnął zostać kapłanem. Także w chwili podjęcia ostatecznej decyzji rodzice wspierali go swoją modlitwą. Na studia teologiczne wybrał Fryburg w Bryzgowi, ponieważ wszystkie seminaria duchowne w Prusach były oddane pod rząd państwa. Jednak po pierwszym semestrze opuścił Fryburg, ponieważ tam studia były za drogie. Natomiast zmieniła się na lepsze sytuacja seminarium wrocławskiego, więc tam się zgłosił. Musiał także odbyć służbę wojskową we Wrocławiu.

Rok 1889 był tragicznym dla młodego kleryka. Jego ojciec zachorował na gruźlicę i ten młody alumn wyjechał z nim na leczenie. Ale już było za późno. Ojciec zmarł. Józef Marcin usługując ojcu, sam zaraził się gruźlicą i musiał przerwać studia i udać się na leczenie. Po powrocie z leczenia znowu gorliwie zabrał się do nauki.

Święcenia kapłańskie otrzymał dnia 23 czerwca 1892 roku z rak ks. kardynała Jerzego Koppa we Wrocławiu. Po święceniach wrócił do Hulczyna, gdzie po śmierci ojca zamieszkała jego matka. Tam odprawił swoją Mszę św. Prymicyjną.

Jego pierwszą placówką duszpasterską były Zawiszyce k/Głubczyc. Za niecały rok został przeniesiony do Branic, jako wikariusz 78 letniego ks. proboszcza Ludwika Wernera. Ks. Proboszcz pozwolił mu na całkowitą inicjatywę. Rozpoczął swoją pracę od odwiedzin duszpasterskich, gdzie spotkał wiele dzieci chorych i opuszczonych, a także osoby starsze bez opieki. Porwał młodzież przez organizowanie przedstawień Męki Pańskiej. W porozumieniu ze swym proboszczem postanowił sprowadzić do Branic siostry zakonne. Akurat wtedy przyszły do Branic siostry Maryi Niepokalanej, które zbierały jałmużnę na Zakład dla Dziewcząt w Raciborzu. Jest to Zgromadzenie założone w 1854 roku we Wrocławiu, przez ks. Jan Schneidera, którego Dom Generalny znajduje się w Rzymie, przy Via Trionfale 6470. Dnia 23 października 1898 roku przybyły pierwsze cztery Siostry Maryi Niepokalanej do Branic i rozpoczęły pracę zgodnie z charyzmatem Ks. Założyciela. Założyły szkołę gospodarczą dla dziewcząt, przedszkole i zajmowały się ambulatoryjną pielęgnacją chorych.

Dnia 1 lipca 1898 roku Ks. Józef Nathan został proboszczem (na zdjęciu powyżej). Dnia 4 października 1900 roku jego brat Alojzy Nathan skończył studia teologiczne w Rzymie i swoją Prymicyjną Mszę Świętą odprawił w Branicach. Potem całe swoje życie służył pomocą duszpasterską swemu bratu.

W szczególny sposób troszczył się o nowe powołania do Zgromadzenia Sióstr Maryi Niepokalanej. Jeździł po miastach i wioskach, /rekolekcje/ głosząc konferencje na temat powołania zakonnego. Jego praca wydała piękne owoce. Był okres, kiedy w Branicach pracowało ponad 100 Sióstr. Ksiądz Alojzy głosił także konferencje dla Sióstr.

Fundacja N.M.P. Niepokalanej rozpoczęła swoje oficjalne istnienie od 25 marca 1904 roku. Ks. Nathan już wcześniej zbudował jednopiętrowy dom dla Sióstr Maryi Niepokalanej łącznie ze szkołą gospodarczą (l897-98). Potem zorganizował Zakład i szkołę dla dzieci upośledzonych w Zamku nad rzeką Opawą. Następnie rozbudował Dom dla Sióstr, gdzie zaczęto przyjmować starców, a potem psychicznie chorych, najpierw kobiety, a potem mężczyzn. W szybkim tempie powstawały pawilony jeden po drugim.

Ks. Nathan kupił majątek w Dzbańcach dla chorych psychicznie, mogących pracować fizycznie, aby zabezpieczyć bazę materialną. Cały Zakład liczył 26 obiektów łącznie z zabudowaniami gospodarczymi i willami lekarskimi usytuowanymi w pięknym parku z kwietnikami. Cały ten kompleks budynków Fundacji N.M.P. Niepokalanej nazwano „Miastem Miłosierdzia". Ks. Nathan kupił także sanatorium w Nysie, gdzie później Zgromadzenie Sióstr Maryi Niepokalanej urządziło Nowicjat i willę wypoczynkową w Lądku Zdroju. Podczas największego rozkwitu Zakładu przebywało tam do 2500 chorych psychicznie i somatycznie. Ks. Nathan miał wiele trosk i do tego dołączyła się choroba matki, którą umieścił u Sióstr w Branicach. Matka zmarła w 1911 roku. Ks. Józef Nathan budował także obiekty sakralne. Najpierw zbudował trzy kościoły w sąsiednich wioskach: Boboluszkach, Michałkowicach i Wysokiej. W pierwszym dużym pawilonie zbudował kaplicę dla Sióstr i chorych, którą poświęcił Sercu Bożemu.

W latach 1929-1933 zbudował piękny kościół stylu bazylikowym w centrum „Miasta Miłosierdzia", w którym umieścił mozaikę przedstawiająca Świętą Rodzinę, aby chorzy czuli się w tym kościele jak w rodzinie.

W późniejszym terminie nadano temu kościołowi nazwę „Sanktuarium Cierpienia". Z kościołem złączony został nowy klasztor Sióstr z krużgankami, w którym także jest kaplica poświęcona ukoronowaniu Matki Bożej. Znajdują się tam piękne stacje Drogi Krzyżowej, rozpoczynające się od grzechu pierwszych rodziców w raju i zakończone 15 stacją Drogi Krzyżowej Zmartwychwstaniem Pana Jezusa. Ks. Nathan urządził także kaplice w pawilonach oddalonych od centrum Zakładu: w Domu Rekolekcyjnym, w Dzbańcach i w Zamku. Nie zapomniał także o swoich braciach kapłanach przebywających w obozie w Dachu, którym dostarczył parlamenty i naczynia liturgiczne oraz piękną figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem. Figurę tę doręczono na podwoziu samochodu ciężarowego. Ks. Nathanowi bardzo zależało na zbawieniu dusz, organizowane były regularnie rekolekcje, tygodnie rodzin, tygodnie wychowawcze. Sam jako kapłan był mężem modlitwy. Długo przygotowywał się do Mszy Świętej i długo odprawiał dziękczynienie. Odznaczał się wielką czcią do Chrystusa Eucharystycznego. Umiłowaną jego modlitwą był brewiarz i rozmyślanie. Także codziennie odprawiał trzy części Różańca Świętego. Z synowskim oddaniem czcił Matkę Bożą i Św. Józefa - swego Patrona. Pewien rys w jego życiu wewnętrznym ukształtowała jego przynależność do III Zakonu św. Franciszka. Ks. Nathan nie tylko imponował tym, co zbudował, ale przede wszystkim tym kim był. Dla wszystkich był skromnym proboszczem Józefem, który swoją prostota i pokora zyskał sobie zaufanie wiernych i współpracowników. Był wspaniałym organizatorem. Odznaczał się jasnością umysłu, bystrością w podejmowaniu decyzji, doświadczeniem i roztropnością. Przede wszystkim miał dobre, ojcowskie serce, gotowe wszystkim przyjść z pomocą. Na drzwiach jego kancelarii nigdy nie było tabliczki z godzinami urzędowania. Często załatwiał sprawy podczas obiadu.

W szczególny sposób kochał swoich chorych psychicznie. Ks.Nathan odbywał także podróże zagraniczne. W 1929 roku był w Egipcie, Zwiedził Kair i Lursol nad Nilem. Następnie odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej i w drodze powrotnej zatrzymał się w Rzymie razem ze swoim sekretarzem Rudolfem Gajdeczką i dwoma Siostrami Maryi Niepokalanej. Zostali przyjęci na audiencji Ojca Św. Piusa XI. Wszędzie podpatrywał piękne architektury i przenosił je na swój Zakład. Dnia 1 lipca 1931 roku złożył rezygnację z parafii Wniebowzięcia N.M.P. i na stałe zamieszkał w rezydencji swojej Fundacji.

Arcybiskupi Ołomunieccy dostrzegli gorliwość ks. Nathana, toteż obdarowywano go różnymi godnościami. Został mianowany kanonikiem kapituły w Kromieryżu, prałatem domowym Ojca Św. Benedykta XV. Na wskutek trudności w kontaktowaniu się arcybiskupa ołomunieckiego Leopolda Precana z pruską częścią archidiecezji, postanowiono utworzyć w niej wikariat generalny. Dnia 19 lutego 1924 roku ks. Nathan został mianowany wikariuszem generalnym pruskiej części archidiecezji ołomunieckiej z siedzibą w Branicach. W 1926 roku Papież Pius XI obdarował go godnością pronotariusza apostolskiego z prawem noszenia insygniów biskupich. Posiadał wtedy władzę zwyczajną w zarządzaniu archidiecezją.

Ks. bp Józef Nathan po konsekracji - 6 czerwca 1943 r.

W dniu 26 kwietnia 1943 roku Ojciec Św. Pius XII mianował ks. Nathana biskupem pomocniczym archidiecezji ołomunieckiej z kościołem tytularnym w Arykandzie. Dnia 6 czerwca 1943 roku odbyła się konsekracja w Branicach (zdjęcie obok). Konsekratorami byli: biskup warmiński Maksymilian Kalder i współkonsekratorami biskup Henryk Winke z Berlina i biskup Józef Ferche z Wrocławia.

Nowo konsekrowany biskup w swoim herbie biskupim umieścił kotwicę i słowa św. Pawła „Caritas Christi urget nos". Nominacja ks, Józefa Marcina Nathana napełniła radością całe Branice i Fundację N.M.P. Niepokalanej. Pomimo szalejącej zawieruchy wojennej Biskup Józef Marcin Nathan jeździł po parafiach udzielając Sakramentu Bierzmowania. Wojna i nieludzkie prawa III Rzeszy nie ominęły również Zakładu. Przyniosły również wiele cierpień Biskupowi Nathanowi. On przecież pragnął uratować życie każdego człowieka, najbardziej niesprawnego umysłowo i fizycznie, a w państwie Hitlera mordowano takich ludzi. Jakby dla przeciwstawienia się nieludzkim praktykom tego czasu Biskup Nathan budował dla ludzi chorych schronienie, aby leczyć ich i chronić. Jego Zakład był najnowoczesniejszym tego typu w Europie. Dnia 21 marca 1944 roku rozpoczęły się działania wojenne w samych Branicach. Zakład Branicki wraz z chorymi został skazany na zagładę, pomimo tego, że z dala widoczne były flagi Czerwonego Krzyża. Część chorych ewakuowano. Zakład został zbombardowany. Po wielodniowych walkach 6 maja 1944 roku do Branic wkroczyło wojsko rosyjskie, które na ogół życzliwie odnosiło się do chorych i personelu. Biskup z nadzieja patrzył na ruiny dzieła swego życia. Powiedział wtedy słowa Joba: „Pan dał Pan zabrał, niech będzie Imię jego błogosławione” i zabrał się do odbudowy Zakładu.

Wskutek zmian politycznych po II wojnie światowej, zmieniły się również granice archidiecezji ołomuńskiej. Trzy dekanaty: branicki, głubczycki i kietrzański zostały odłączone od Ołomuńca i weszły w skład archidiecezji wrocławskiej. 8 września przyjechał do Branic Kard. August Hlond. Celem wizyty były zmiany związane z jurysdykcją na ziemiach należących do nowoutworzonej administracji. Ks. Prymas poinformował także bp Nathana, że administratorem został ks. Bolesław Kominek. Ks. Bp. Nathan przyjął tę wiadomość ze szczególna uległością. Pomimo swych 79 lat umiał znaleźć się w nowej sytuacji. Zaczął uczyć się języka polskiego. W styczniu 1946 roku przybył do Branic pierwszy kapłan Polak ks. Jan Hajda, który objął kierownictwo Fundacji. Ks. Bp Nathan prosił go aby pomógł odbudować zbombardowane pawilony. Biskup Józef Marcin Nathan czuł się Morawianinem, dlatego nie złożył podania o obywatelstwo polskie. Nie chciał także wyjechać do Niemiec. 21 grudnia 1946 roku został przymusowo wywieziony do Opawy w Czechosłowacji, gdzie zamieszkał u Sióstr Miłości Bożej. Zmiana Środowiska dla prawie 80 letniego Biskupa była zbyt bolesna. Przecież w Branicach spędził 54 lata. Trudno opisać co działo się w sercu Ks. Biskupa, gdy żegnał Branice i swoje Siostry Maryi Niepokalanej, z którymi pracował długie lata, a szczególnie swoich chorych dla których był prawdziwym ojcem.

Ceremonia pogrzebowa w Opawie - 4 lutego 1947 r.

21 stycznia 1947 roku ks. Biskup Józef Marcin Nathan odprawił swoją ostatnią Mszę Świętą, a kilka dni później 27 stycznia został odwieziony do szpitala w Opawie. W swojej sali szpitalnej miał ołtarzyk, gdzie jego sekretarz ks. Rudolf Gajdeczka codziennie odprawiał Mszę Świętą. Gdy czuł się słabiej ks, Gajdeczka udzielił mu Sakramentu Chorych zabrano go do Domu Sióstr Miłości Bożej. Dnia 30 stycznia 1947 roku o godz. 22.20 odszedł do Pana po wieczną nagrodę za swoje świątobliwe życie i dzieło Miłosierdzia. Świadkiem śmierci była S. Assumpta Stefkowi - Siostra Miłości Bożej, która powiedziała, że umarł spokojnie. Przy jego śmierci nie było ani jednej siostry z Branic. Pogrzeb Biskupa Nathana odbył się 4 lutego 1947 roku w Opawie z udziałem biskupa z Ołomuńca, wielu kapłanów, sióstr zakonnych i wiernych Były także dwie siostry z Branic, które nielegalnie przeszły przez rzekę. Były to: Siostra S.M. Agata Witaszek oraz S.M. Bogdą Mikuła - pielęgniarka.

Ks. Biskup Józef Marcin Nathan został pochowany na obcym cmentarzu, pomimo tego, że na cmentarzu Sióstr w Branicach wybudował sobie piękne Mauzoleum. Umarł ubogi, ale bogaty w opinię świętości.

W 1949 Zakład zostaje upaństwowiony. Od lat 70. u.w. Zakład stanowi osobną parafię, w którym proboszczem najpierw był ks. Bronisław Gałoński, po czym ks. Ryszard Szwarc, a od roku 2000 ks. Alojzy Nowak. W t96ł roku Siostry Maryi Niepokalanej wysiedlono z ich klasztoru na terenie szpitala. Zgromadzenie przeniosło się do Domu Rekolekcyjnego, gdzie mieści się obecnie Dom Prowincjalny, Nowicjat, Postulat, Dom Rekolekcyjny dla dziewcząt oraz Przedszkole. 30 stycznia 1987 roku Parafia Św. Rodziny w Branicach obchodziła 40 lecie śmierci Ks. Bp Józef Marcina Nathana, kierując swe modlitwy do Boga o jego beatyfikację. Koncelebrujący mszę Ks. Bp Jan Wieczorek z Opola, który nosi pierścień Biskupa Nathana. W swojej homilii podkreślił w pięknych słowach ogromne zasługi Biskupa Nathana dla Kościoła i ludzi chorych. Zacytował m.in. słowa ks. bp Piątka - pochodzącego z Głubczyc; „Zmarły był niezwykłą osobowością, mądry i skromny, pełen mocy i dobroci, posiadał wrodzony dar rządzenia i zarazem gotowość do służenia. Postacią swoją wyrażał dostojeństwo a przy tym był przystępny i budził miłość. Czynił dobro niezliczonym ludziom, nie oczekując od nich wdzięczności."

Parafia Św. Rodziny w Branicach pragnie aby wielkiemu kapłanowi Ks. Bp Józefowi Marcinowi Nathanowi mogła oddawać cześć na ołtarzach, jako Patronowi poszanowania życia, tolerancji, wiary w człowieka i jego prawa do godnego życia.